Czy istnieje możliwość zaliczenia do stażu pracy pracownikowi, okresów pracy przykładowo od dnia 11 lutego 1986 r. do dnia 31 sierpnia 1991 r. , za okres pracy wykonywanej po ukończeniu 16 roku życia, w indywidualnym gospodarstwie rolnym, jako domownika, pozostającego w zbiegu normatywnym z art. 47 Karty Nauczyciela w sytuacji braku uiszczania przez pracownika składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników?

Podstawa prawna:

1/ ustawa- Karta Nauczyciela z dnia 26 stycznia 1982 r. (Dz.U. Nr 3, poz. 19), tj. z dnia 26 marca 1997 r. (Dz.U. Nr 56, poz. 357), tj. z dnia 29 maja 2003 r. (Dz.U. Nr 118, poz. 1112), tj. z dnia 17 maja 2006 r. (Dz.U. Nr 97, poz. 674), zwana dalej „Kartą Nauczyciela”

2/ Ustawa o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy z dnia 20 lipca 1990 r. (Dz.U. Nr 54, poz. 310), zwana dalej „Ustawą”.

Zgodnie z art. 1 Ustawy „Ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także: (…) przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.”

Natomiast zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa Sądów:

I OSK 799/11 – wyrok NSA (N) z dnia 26-01-2012

„To dla podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu i opłacania z tego tytułu składek należało najpierw spełniać ustawowe kryterium bycia domownikiem wykonującym pracę w gospodarstwie rolnym. Pojęcie to nie obejmowało zatem obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, i do takiego właśnie rozumienia tego pojęcia ustawodawca odesłał w art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310).”

II SA/Wa 953/12 – wyrok WSA Warszawa z dnia 26-07-2012

„Istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych, związanych z prowadzoną produkcją (zwierzęcą lub roślinną w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego te prace sprzętu.”

II SA/Rz 27/12 – wyrok WSA Rzeszów z dnia 04-04-2012

„Warunkiem zaliczenia funkcjonariuszowi Policji do wysługi lat uwzględnianej przy ustaleniu wzrostu uposażenia zasadniczego wnioskowany przez stronę okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców należy ustalić, czy w podanym okresie wnioskodawca miał ukończone 16 lat, pozostawał z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracował w tym gospodarstwie, nie będąc przy tym związany z rolnikiem stosunkiem pracy. Innych przesłanek spełniać nie musi, gdyż nie wynika to z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310) ani też z definicji „domownika” zawartej w art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Z tych przyczyn nieuzasadniony jest pogląd, że warunkiem zaliczenia do wysługi lat okresu pracy w gospodarstwie rolnym jako domownika jest opłacanie za ten okres składek na ubezpieczenie społeczne rolników.”

II SA/Wa 2568/11 – wyrok WSA Warszawa z dnia 19-03-2012

„Pojęcie „domownika” zostało w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268 ze zm.), a następnie w obowiązującej od dnia 1 stycznia 1991 r. ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 7, poz. 24 ze zm.) zdefiniowane na potrzeby ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Pojęcie to nie obejmowało więc obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i do takiego właśnie rozumienia tego pojęcia ustawodawca odesłał w art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310).”

II SA/Ke 428/11 – wyrok WSA Kielce z dnia 08-09-2011

„Jeżeli pracownik mimo jednoczesnego uczęszczania do szkoły wywiązywał się z powierzonej mu pracy w gospodarstwie, to nie istnieją podstawy do tego, by odmówić mu statusu „domownika” w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych.”

III SA/Łd 448/10 – wyrok WSA Łódź z dnia 30-09-2010

„Aby funkcjonariuszowi Policji zaliczyć do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego wnioskowany przez niego okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, należało ustalić, czy w podanym okresie wnioskodawca posiadał ukończone 16 lat, pozostawał z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracował w tym gospodarstwie, nie będąc związanym z rolnikiem stosunkiem pracy. Innych przesłanek, niż zostały powyżej wymienione, wnioskodawca spełniać nie musi, bowiem nie wymienia ich zarówno przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310), jak przepis art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291), definiujący pojęcie „domownika”.

I OSK 730/08 – wyrok NSA (N) z dnia 05-05-2009

„Przy wykładni określenia „domownika” konieczne jest sięgnięcie do definicji zawartej w art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291). Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku – rozumie się przez to osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Odczytanie treści pojęcia domownika wyłącznie w odniesieniu do tych przesłanek pozwala na sformułowanie tezy o braku innych wymogów, w szczególności podlegania ubezpieczeniu społecznemu, czy też konieczności uiszczania składek z tytułu podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Taki jest rezultat wykładni językowej przepisu art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310) w związku z art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.”

 

Mając na uwadze powyższe, bogate orzecznictwo Sądów, w tym zwłaszcza orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy uznać za słuszny pogląd, iż pomimo nieuiszczania składek na ubezpieczenie społecznie rolników przez pracownika-wówczas domownika pracującego w gospodarstwie rolnym, nie stanowi to przeszkody zaliczenia pracownikowi okresu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy.

Pracownik spełnił wszystkie pozostałe przesłanki do zaliczenia do stażu pracy okresu pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, z uwagi na fakt rzeczywistego wykonywania pracy w gospodarstwie. Pracownik ukończywszy wówczas 16 lat pobierał nadal naukę ale poza obowiązkami szkolnymi wykonywał zlecone prace w gospodarstwie rolnym pod kierownictwem rolnika i zgodnie z Jego poleceniami. Przez cały okres nauki pracownik przebywał i mieszkał w gospodarstwie rolnym swoich rodziców ale nie był związany umową o pracę, ani żadną inną umową. W dniu dzisiejszym pracownik jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego.

W świetle powyższego istnieje zatem możliwość zaliczenia okresu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy, także na potrzeby ustalenia przez pracownika będącego nauczycielem prawa do nagrody jubileuszowej, o czym stanowi art. 47 Karty Nauczyciela. Pogląd ten znajduje również odzwierciedlenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w orzeczeniu z dnia z dnia 4 listopada 1992 r. (Uchwała Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, I PZP 64/92) Przepisy art. 1 ust. 1 pkt 2-3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310) mają zastosowanie przy ustalaniu prawa do nagrody jubileuszowej na podstawie art. 47 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. Nr 3, poz. 19 ze zm.).

Zgodnie z art. 3 Ustawy

„1. Na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy.

2. Jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie.

3. W wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne.”